گلستان  شهدای اصفهان

مقدمه

اصفهان يكي از زيباترين شهرهاي تاريخي جهان به شمار مى‏آيد و طي قرون متمادي كانون فرهنگ، دانش و هنر ايراني - اسلامي بوده است .اين شهر پس از اسلام به آرامي رشد و گسترش پيدا كرد و در سه دوره تاريخي آل‏بويه، سلجوقيان و صفويان پايتخت اين دولت‏ها و فرهنگ اسلام و تشيّع محسوب مى‏شد. ستاره اقبال اصفهان در روزگار صفويه درخشش بيشتري پيدا كرد و مساجد، مدارس، عمارات و ابنيه عالي، قصرها، ميدان‏ها، باغ‏ها و تفرجگاه‏ها، كاروانسراها، محلاّت و مزارات باشكوهي در اين شهر ساخته شد. آن‏گونه كه كَمْپفر سياح آلماني كه درآن عصر از اصفهان ديدار داشته است مى‏نويسد: « وسعت اين شهر چندان است كه آن را بزرگترين شهر آسيا درآن ­سوي­ گنگ مى‏توان به حساب آورد.»

شهر اصفهان در اين روزگار تجلّى‏گاه ظهور استعداد و نبوغ جلوه‏هي ارزشمند و بلند مرتبه علم و ادب و هنر بود و با جذب استعدادهاي شكوفان فرهنگي و تمدني ديگر شهرها هزاران دانشمند و اديب و هنرمند را در خود پرورش داد و جايگاه ابدي آنان اين شهرگرديد. افرادي همچون صاحب بن عَبّاد، ابونُعيم اصفهاني، جمال‏الدّين عبدالرّزاق و كمال‏الدّين اسماعيل، مافروخي اصفهاني، باباركن‏الدّين بيضاوي، حكيم ميرابوالقاسم فندرسكي، آقا حسين خوانساري، آقاجمال خوانساري، بهاءالدّين محمّد اصفهاني، فاضل هندي، حكيم ملاّاسماعيل خواجويي، حكيم­آقا محمّد بيدآبادي، سيّد محمّد باقر خوانساري چهارسوقي، آخوند كاشي و جهانگيرخان قشقايي به اوج شكوه­علمی دست یافته و در این شهر آرمیده اند.   

پس از اسلام اصفهان گورستان‏هي بسياري همچون آبخشان، طوقچي، سُنبلان و تخت فولاد همچون صدفي اين استوانه‏هي دانش و تقوا را در خود جي داده، به ويژه قبرستان تخت فولاد مدفن بسياري از اين علما و دانشمندان، شعرا، هنرمندان و ستارگان علم و ادب اصفهان روزگار صفويه مى‏باشد. به همين سبب اين گورستان از نظر فرهنگي، تاريخي و هنري جايگاه ويژه‏ي در ميان مزارات جهان اسلام پيدا كرده و پس از گورستان وادى‏السلام نجف، دومين مزار مقدّس        شيعه محسوب می­گردد.

همزمان با پيروزي انقلاب اسلامي در ميان تكاياي شرقي تخت فولاد، مزار نويني شكل گرفته كه به نام گلستان شهدي اصفهان نامگذاري شده است. اين مزار مقدّس مدفن دلير مردان شب شكن و استوانه‏هاي سترگ و جلوه‏هي روشن فداكاري و خودگذشتگي مى‏باشد. دلاورمرداني كه برخي از آنان پس از چند سال مجاهدت در جبهه‏هي جنگ هشت ساله‏ي كه توسط مزدوران پليد و جنايتكار استكبار جهاني بر ملّت ايران تحميل گشته‏بود، دربرابردشمن ‏متجاوز از خاك ايران اسلامي دفاع كردند. اين تنديس‏هاي مقاومت و نهادهاي فداكاري با ايثار خون خود همچون مجاهدان و شهدي صدر اسلام عمّاربن ياسر، مالك بن اشتر، خُزيمة بن ثابت ذوالشهادتين و حُجربن عدي كِنْدي نهال نو پي اسلام را سيراب كردند و با جانفشانى‏هاي خود حماسه‏هاي شگرفي را بر جاي گذاشتند و ميهن اسلامي را از خطر دشمن متجاوز مصون و محفوظ داشتند.
شهدي انقلاب اسلامي با بهره‏گيري از انديشه والي مكتب عاشورا به امام حسين و يارانش اقتدا كردند. اين اسطوره‏هاي مقاومت با فداكردن كالبد و شمع وجود خود ره چندين ساله سير و سلوك عارفان را يك شبه پيمودند و عند ربهم يرزقون متنعم گرديدند. اكنون مائيم و اين خيل شهيدان در پيش روي ما كه فرهنگ سرخ شهادت و راه شهيدان شاهد تاريخ را كه در طول تاريخ تداوم دارد، باز شناخته آن را پاس داريم زيرا تداوم راه آنان مرهون فداكاري و از خودگذشتگي و اتصال به ریسمان  محکم مکتب شهادت و شهید پروری است، آن گونه که امام خمینی فرموده است:

 «تربت پاك شهيدان است كه تاقيامت مزار عاشقان و عارفان و دلسوختگان و دارالشفي آزادگان خواهدبود.»

كتابي كه در پيش رو داريد مراحل شكل‏گيري گلستان شهدي اصفهان را بررسي كرده است. بخش نخست كتاب به معرفي تكايي كهن و برخي از اسطوره‏هاي علم و تقوا كه در آن آرميده‏اند، مى‏پردازد و در بخش دوم به ترتيب زماني قطعه‏هي گوناگون گلستان شهدا معرفي گرديده و شرح مختصري از زندگي و افكار برخي از اين اسوه‏هي مقاومت و سرداراني كه در دفاع مقدّس ملّت ايران مؤثر بوده‏اند، پرداخته شده است .اميد است كاستى‏ها را اهل تحقيق بر ما ببخشايند. در پایان از همراهی برادر جانباز علی رضا شاه سنایی تشکر وقدردانی می نمایم اگر نبود یاری و همراهی وی این مهم به انجام نمی­رسید.

قطعه‏هاي گلستان شهدا

شكل‏گيري گلستان شهدا اصفهان

از آن چه گذشت بر ما روشن مى‏شود گلستان شهدا از مجموع تكيه‏هاي لسان الارض، ملك، بروجنى‏ها، كوهي، ميرمحمّد صادقى‏ها، و فاضلان و خواجويي تشكيل گرديده است .ولي وضعيت كنوني گلستان با توجه به تخريب ديوار ميان اين تكايا و حفاظ و حصاري كه در سوي جنوب در كنار خيابان سجاد و در جبهه غربي در كنار خيابان فيض و در ضلع شمالي آن به كوچه لسان الارض وكوچه شهيدزماني كشيده شده است، تمامي اين تكايا در يك گستره پيوسته به يكديگر به مساحت 113969 متر مربع شكل گرفته است و اكنون نمى‏توان اين تكايا را از يكديگر جدا نمود.  براساس محاسبه دفتر فني مجموعه فرهنگي مذهبي تخت فولاد دانست، اگرچه بيشتر شهدا در منطقه مركزي به مساحت 64437 متر مربع به خاك سپرده شده‏اند و بيشتر قطعه‏هي گلستان شهدا در تكايي ملك، <